Şahi Topu, Neden Bir Mühendislik Harikasıydı ?

Şahi Topu’nun ilk tasarımı, bazı hatalar nedeniyle, kötü bir kaza neticesinde, havaya uçmuştur. Bu ilk topun üretiminde yer alan mühendiste ölmüştür. Ancak, sonradan tasarlanan ve 40’tan fazla dökülen Şahi Topları, üçyüz yıldan fazla süre, hiç bir hasara uğramadan, Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye’ye hizmet etmiştir.

Girit Savaşı’nda Çanakkale’yi, Venedikliler ablukaya aldıklarında, 1657 senesinde boğazlardan geçmeye çalışırken, komutanlarının sancak gemisi cephaneliğine Sertopî Karacehennem Mehmet Ağa tarafından ateşlenen bir Şahi Topu güllesiyle Venedik gemisi, yerle yeksan olmuştur. 1807’de İngiliz donanması başarısız bir görevden dönerken, Çanakkale’de ateş altına alınmış ve bir kalyona isabet eden iki Şahi Topu güllesi 60 kişiyi birden öldürmüştür.

İlerleyen yıllarda orduda gerçekleşen teknik reformlar neticesiyle, bu toplar emekliye ayrılırlar. 1867’de Sultan Abdulaziz’in Avrupa gezisi sırasında bir şahi topu İngiltere’ye hediye olarak götürülmüştür. O günden beri İngiliz Kraliyet Topçuluk Müzesi koleksiyonunun en görkemli parçalarındandır. Literatürde Basilisk, Dardanelles gibi isimleri olan Şahi Topu, üzerine yüzlerce sayfa tez yazılmış, kendinden sonraki ateşli silahların gelişiminde çok önemli bir altyapı teşkil eden, muazzam bir mühendislik eseridir.

Tarihin ilk süper topu olan Şahi, Topların Şahı anlamına gelen “Şah-ı Top” teriminin evrilmesi sonucu bugünkü halini almıştır.  Macar döküm ustası Urban’ın ve Osmanlı İmparatorluğu’nun (o dönem devlet) döküm ustalarının hünerli ellerinden çıkma bir mühendislik şaheseridir. 75 cm çapında, 8 metre uzunluğunda ve 18 ton ağırlığında olan namlusu, taşınabilmesi için birbirine vidalanma usülüyle birleştirilen iki parçadan oluşmaktaydı. yekpare olmayan dev bir top namlusunun saflaştırılmamış karabarut kullanarak yapılan atışlarda 75 cm çapında bir granit gülleyi 1.2 kilometre uzağa fırlatabilmesi ve bunu yaparken birleşim yerinden barut gazını kaçırmaması 15. yüzyılın üretim teknikleri düşünüldüğünde, aklın hayalin zor aldığı bir mühendislik ve malzeme bilgisine şahitlik eder.

Kimbilir, belkide Sultan Mehmet Han’ın: “Bizim atımızın ayaklarının değdiği yere, sizin hayalleriniz dahi erişemez.” sözü, Şahi Top’un mühendisliğinide kapsamaktaydı.

İstanbul’un fethinde kullanılan toplar İngiliz işgal güçlerince İngiltere’ye götürülürken. Haliç, İstanbul. 1920